Ikalawa, kung matagal kang nananalangin ngunit hindi pa rin nakakabangon ang relasyon, hindi dapat mawalan ng pag-asa. Hindi ito simpleng pag-asa na 'magbabago sila agad,' kundi isang pananamapalataya na ang Diyos ang humahawak sa puso, at sa kanyang katotohanan, tumitibay ang pagmamahal natin. Hindi natin kailangang pilitin ang mga bagay na hindi natin kayang hawakan; sa halip, mag-aaral tayo na magtiwala, maging matulungin, at magpakabanal. Ang pag-aantay ay hindi pag-alis sa tungkulin kundi isang aktibong pagtitiwala at pananampalataya.
Pangatlo, kapag nadidiscourage tayo dahil sa ating pagkakamali o kabalintunaan, nangangailangan tayo ng pag-asa. May mga mananampalataya na paulit-ulit na bumabagsak at iniisip na 'Hindi na ako magbabago,' ngunit ang Ebanghelyo ay hindi nagtuturo ng pagkakawala sa pag-asa. Sa halip, nakikinig tayo sa salita at nakikiisa sa biyaya na magpapalaya sa atin. Hindi ito vue na biglaan ang pagbabago, kundi isang proseso na may mga bumabagsak, umiiyak, at bumabangon nang muli, hanggang maabot natin ang pagbabago. Ang pag-asa ay nakasalalay sa pangako ng Diyos na hindi tayo pababayaan, at ang Diyos na nagsimula ng gawain ay siyang magtatapos nito.
Paano natin mailalapat ang ganitong pag-asa sa araw-araw? Una, pumili tayo na ang ating pagbasa ng salita ay hindi nakikihalubilo sa emosyon kundi sa katotohanan. Sa bawat araw, magbukas ng pagbasa ng Biblia at itanong muna, "Sino ang Diyos dito?" Mas maganda kung magagawa natin ito nang may puso. Huwag hayaang ang takot ang magdikta kung paano natin tinitingnan ang sitwasyon; sa halip, tingnan natin ang Diyos at doon natin mahahanap ang lakas. Pangalawa, ulitin ang mga talatang nagbibigay ng pag-asa. I-record ito sa isang lugar na madali mong makita, tulad ng Mga Panaghoy ni Jeremias 3:22-23, Roma 5:3-5, at 1 Pedro 1:3, upang madaling maalala ang mga ito.
Pangatlo, huwag ipagpaliban ang maliliit na pagsunod hangga't hindi pa nakikita ang kabuuan. Ang pag-asa ay nabubuo sa mga araw-araw na katapatan nating ginagawa. Pang-apat, balikan ang mga biyaya na ibinigay ng Diyos sa atin mula sa nakaraan. Ang paglalagay ng marka sa mga talata at paulit-ulit na pagbabalik-tanaw ay makakatulong upang mapalalim ang ating pag-unawa at pananatili nito sa puso.
Bukod dito, ang panahon ng paghihintay ay hindi isang walang-silbi. Kahit na tila tahimik ang Diyos, hindi ibig sabihin nito ay wala siyang ginagawa. Madalas nating mapansin na parang matagal, subalit makikita natin sa Biblia na ang Diyos ay hindi kailanman nauudlot sa kanyang timing. Ang kanyang oras ay mas matalino kaysa sa ating pagkukulang at ang kanyang daan ay laging mas mabuti kaysa sa ati ning nakikita. Kaya, ang pagtitiis ay hindi lamang isang kasanayan; ito ay isang proseso ng pagtitiwala sa kapangyarihan at kabutihan ng Diyos.
Ang pagmumuni-muni tungkol sa pag-asa ay nagdadala sa atin sa pagbabago ng pananaw. Hindi natin pinapaliit ang problema bagkus ay mas binibigyang-diin ang Diyos na mas malaki sa lahat. Hindi ito isang pagtakas sa realidad kundi isang lakas upang makalusot at makalampas dito. Kahit na parang walang katapusan ang sitwasyon, ang katapatan ng Panginoon ay hindi nagbabago. Kaya, ang mga Kristiyano ay natututo na ang wika ng pag-asa ay hindi mga pangakong salita lamang kundi mga pangako na pinanghahawakan natin. Habang mas tumatagal ang paghihintay, mas lalong dapat nating pag-ibayuhin ang pagtitiwala hindi sa ating kakayahan kundi sa katangian ng Diyos.
Ang isang pangunahing aral mula kina Jeremias at Pablo ay malinaw: Ang pag-asa ay hindi isang emosyon na nabubuo kapag maganda ang kalagayan, kundi isang paniniwala na nakakabangon muli kapag naaalala natin ang hindi nagbabagong Diyos. Kapag nakatuon tayo kay Cristo na buhay na pag-asa, kahit ang oras ng paghihintay ay nagiging hindi masasayang.
Ano ang mga pinakamatibay na isyu na paulit-ulit mong tinatanggap bilang katotohanan? Suriin muli ang katapatan ng Diyos, hindi ang sitwasyon. Kahit magtagal ang panahon ng paghihintay, nananatili ang Diyos na hindi kailanman nagpapabaya. At sa loob ng pangakong ito, muli tayong nabubuhay ang pag-asa.